ศึกษาวิเคราะห์แนวคิดเรื่องเทวดาในคัมภีร์จักกวาฬทีปนี - ธีรธมฺโม พระจักรกฤษณ์ (วารสารพุทธศาสตร์ศึกษา, 2018)
วิทยานิพนธ์เรื่องนี้มีวัตถุประสงค์ ๓ ข้อ คือ ๑.เพื่อศึกษาวิเคราะห์เทวดาในพระพุทธศาสนาเถรวาท ๒.เพื่อศึกษาวิเคราะห์เทวดาในคัมภีร์จักกวาฬทีปนี และ ๓.เพื่อศึกษาวิเคราะห์อิทธิพลเรื่องเทวดาที่มีต่อสังคมล้านนาไทย โดยศึกษาในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท และคัมภีร์จักกวาฬทีปนี ผลจากการวิจัยพบว่า คัมภีร์จักกวาฬทีปนีได้ระบุถึงแนวความคิดกับเทวดา ในลักษณะพรรณา และได้รับอิทธิพลอย่างมากจากคัมภีร์อรรถกถา ฎีกา และปกรณ์วิเสสบางเล่ม กล่าวถึงเทวดาตามนัยแห่งข้อเท็จจริงที่ปรากฏในคัมภีร์พระไตรปิฎก ผิดกันแต่ว่า ในคัมภีร์จักกวาฬทีปนีนั้นค่อนค่างจะพิสดารมากกว่าที่เป็นเช่นนี้เพราะ ผู้แต่ง พระสิริมังคลาจารย์มีจุดประสงค์เพื่อที่จะให้ผู้ศึกษาตามรับรู้ ความเพลิดเพลิน ความสลดใจ ของความเป็นเทวดา คัมภีร์จักกวาฬทีปนีได้กล่าวถึงเทวดาไว้เป็นลำดับๆจำนวนมากมาย พระพุทธศาสนาให้การยอมรับว่า เทวดามีอยู่จริง เทวดาเป็นผู้วิเศษในตัว คือ มีกายทิพย์ มีรัศมีงดงาม มีอายุยืน มีอาหารทิพย์ และเป็นประชากรของสวรรค์เล่นสนุกสนานด้วยกามคุณ ๕ และด้วยคุณวิเศษด้วยฌาน และอภิญญาเป็นต้น เทวดามาจากมนุษย์ คือ มนุษย์มีพฤติกรรมสุจริตทางกาย ทางวาจา และทางใจ ทำให้เกิดเป็นเทวดาได้ โดยปฏิบัติในหลัก บุญกิริยาวัตถุ ๓ บุญกิริยาวัตถุ ๑๐ สัมปทา ๕ วัตตบท ๗ และหลักเทวธรรม หลักปฏิบัติเหล่านี้ เป็นประโยชน์ต่อผู้ปฏิบัติตามและดำเนินชีวิตอยู่ด้วยความไม่ประมาท คือ ตายแล้วไปเกิดบนสวรรค์แต่ละชั้นตามบุญกุศลที่บำเพ็ญไว้ ในทางสังคมล้านนาไทย มีความเชื่อของเทวดามากทีเดียว มีอิทธิพลด้านวรรณกรรม สถาปัตยกรรม ประติมากรรม จิตรกรรม และพิธีกรรมซึ่งแสดงออกให้เห็นว่า รูปแบบต่างๆทั้งที่เป็นเรื่องราว และสิ่งที่เกี่ยวข้องกับเทวดาที่ปรากฏตามสิ่งปลูกสร้าง ตราสัญลักษณ์ สถานที่ และโดยเฉพาะในเรื่องจิตใจของคนในสังคมที่มีความเชื่ออย่างแน่นแฟ้นมีความผูกพัน กับพระพุทธศาสนาตลอดมา พร้อมกันนั้นก็คือ ความเชื่อเรื่องเทวดา บาป บุญคุณโทษ ประโยชน์ และมิใช่ประโยชน์ จึงทำให้สังคมล้านนาและสังคมไทยในปัจจุบันมีวัฒนธรรมที่สืบทอดกันมาจนเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตนเอง เพราะคติความเชื่อ เรื่องเทวดาได้ก่อให้เกิดความเชื่อมโยง ทางศีลธรรมระหว่าง เทวดา กับมนุษย์ ได้อย่างผสมกลมกลืนอย่างเหนียวแน่น ฉะนั้น คติความเชื่อดังกล่าวอาจก่อให้เกิดวัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณี และวิถีชีวิตที่ดีงามของไทยที่สืบมาจากเทวดาอีกมากมาย โดยเฉพาะการอาศัยทาง คัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา,จักกวาฬทีปนี ที่กล่าวถึงเรื่องเทวดา อันเป็นสาเหตุหนึ่งซึ่งก่อให้เกิดพิธีกรรมที่ทรงคุณค่ายิ่งแก่สังคมไทยเราตลอดมา