ปัจจัยเชิงบูรณาการที่ส่งผลต่อการดำเนินชีวิตตามหลักพุทธธรรมของผู้สูงอายุหลังวัยเกษียณ วัดชลประทานรังสฤษดิ์ จังหวัดนนทบุรี - ภูมิรินทร์, ขัตติยะ; คำธร, วีรชัย; คำธร, พระครูสังฆรักษ์เอกภัทร อภิฉนฺโท (วารสารวิจัยราชภัฏธนบุรี รับใช้สังคม, 2026)
บทคัดย่อ งานวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ตามที่กำหนดไว้สามประการ คือ 1) เพื่อศึกษาลักษณะการดำเนินชีวิตของผู้สูงอายุหลังวัยเกษียณตามหลักพุทธธรรม (ภาวนา 4 และสังคหวัตถุ 4) และตรวจสอบความสัมพันธ์กับคุณภาพชีวิต 2) เพื่อศึกษาปัจจัยเชิงบูรณาการ (เศรษฐกิจ สังคม การเมือง เทคโนโลยี สิ่งแวดล้อม และพลวัตการเปลี่ยนแปลง) ที่ส่งผลต่อการดำเนินชีวิตตามหลักพุทธธรรมของผู้สูงอายุหลังวัยเกษียณในสังคมสมัยใหม่ และ 3) เพื่อพัฒนาและตรวจสอบความเหมาะสมของโมเดลต้นแบบ ที่ส่งเสริมการดำเนินชีวิตของผู้สูงอายุหลังเกษียณตามหลักพุทธธรรม กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ผู้สูงอายุหลัง วัยเกษียณ วัดชลประทานรังสฤษฏ์ ในพื้นที่จังหวัดนนทบุรี ขนาดกลุ่มตัวอย่าง จำนวน 450 คน เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบสอบถาม การวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ สถิติพื้นฐาน (จำนวน ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน) และสถิติเปรียบเทียบ (t-test, F-test, Regression) และสัมภาษณ์เชิงลึก ผู้ให้ข้อมูลสำคัญแบ่งเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มที่ 1 พระสงฆ์นักวิชาการจำนวน 8 รูป และกลุ่มที่ 2 ผู้สูงอายุในวัยหลังเกษียณจำนวน 16 คน ผลการวิจัยพบว่า 1) คุณภาพชีวิตตามหลักสังคหวัตถุ สะท้อนว่าปัจจัยทางสังคมเป็นเงื่อนไขหลักในการหล่อเลี้ยงการเสียสละและการเกื้อกูล 2) คุณภาพชีวิตตามหลักภาวนา แสดงให้เห็นว่าการปฏิบัติธรรมด้านจิตใจไม่ได้ขึ้นอยู่กับปัจจัยด้านใดด้านหนึ่ง แต่ต้องอาศัยเครือข่ายปัจจัยที่หลากหลาย และ 3) คุณภาพชีวิตภาพรวม ซึ่งถือว่าสูงที่สุดในทั้งสามมิติ แสดงถึงความเป็นเอกภาพของปัจจัยเชิงบูรณาการที่เกื้อหนุนต่อการดำเนินชีวิตตามหลักพุทธธรรม กล่าวคือ ผู้สูงอายุที่สามารถปรับตัวทางสังคม ใช้เทคโนโลยี เข้าถึงสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อการปฏิบัติ และเข้าใจพลวัตการเปลี่ยนแลงของสังคมการเมือง ย่อมมีคุณภาพชีวิตที่มั่นคงและสมดุลยิ่งขึ้น